ODJAZD NA CYTERĘ. RZECZYWISTOŚĆ WYOBRAŻONA /
THE EMBARKATION FOR CYTHERA. IMAGINED REALITY (2012)

Konkursowy projekt kuratorski wystawy w Pawilonie Polskim na 55. Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Wenecji w 2013 roku. Koncepcja: Justyna Wencel i Marcin Chomicki

KONCEPCJA

Wyspa i utopia

Utopijna podróż 44 artystów reprezentujących współczesną scenę polskiej sztuki. Tytuł projektu nawiązuje do rokokowego obrazu autorstwa Antoine'a Watteau, który przedstawia przygotowania do wyprawy na grecką wyspę szczęśliwości i miłości. W pogoni za marzeniem wybrani artyści udają się w egzotyczną podróż, która wyrywa ich z zastałej codzienności polskiego art worldu, porzucają swoje pracownie oraz instytucje sztuki, zabierają ze sobą tylko to, co najważniejsze w ich życiu i twórczości. Tak jak w filmie Ulriki Ottinger odpowiadają na wezwanie Absolutnej Władczyni - w tym przypadku Sztuki - i podejmują ryzyko eksperymentu - decyzję o podróży w nieznane.

W kontekście symboliki podróży i wyspy, utopijna wydaje się nie tylko sama wyprawa grupy artystów, ale także idea kolektywnego doświadczenia (wspólna podróż, działanie w zespole, razem spędzony czas i dzielona przestrzeń), o które jest dzisiaj coraz trudniej. Tym samym cel oraz miejsce ich pobytu - przestrzeń Biennale Sztuki w Wenecji - staje się podwójną utopią. Idąc za Michelem Foucault, przybyli staną się uczestnikami heterotopii, przestrzeni o niezdefiniowanej do końca tożsamości i tymczasowym statusie. Topos wyspy - miejsca utożsamianego z karą i wygnaniem, ale także z rajem i szansą na nowe życie, można odczytać w nowym kontekście: artyści zanurzeni w rzeczywistości są jak oczekujący na statek, który nie nadpływa - zaproszenie ich do Wenecji może sprawić, że odległa wizja sukcesu i uznania na chwilę się urzeczywistni.

Projekt społeczny. Naród Artystów

Proponowana koncepcja stoi w opozycji wobec dotychczasowych wystaw w Pawilonie Polskim na Biennale w Wenecji (wystawy indywidualne uznanych artystów). "Odjazd na Cyterę" jest projektem społecznym adresowanym do bardzo wąskiej grupy społecznej, łączącym akcję artystyczną z wystawą zbiorową 44 przedstawicieli "Narodu Artystów". Ma potencjał usytuowania sztuki narodowej na nowo w rzeczywistości nie ograniczonej do dwubiegunowych podziałów politycznych. Postuluje sztukę wielości i wywyższa artystów jako społeczność - swoisty naród w narodzie złożony z ludzi funkcjonujących na pograniczu społeczeństwa, niewidzialnych i niedocenianych za swoją "pracę w kulturze", z zawodem pozbawionym szacunku społecznego, który jest traktowany w Polsce jako "hobby" albo "fanaberia" opłacana z pieniędzy podatnika.

Zaproszenie na Biennale Sztuki w Wenecji ma sprawić, że artyści-bohaterowie pracujący u podstaw nad kształtowaniem świadomości polskich odbiorców sztuki poczują się wyróżnieni i staną się współtwórcami mitu - rzeczywistości wyobrażonej.

Każdy zaproszony artysta będzie dysponował taką samą przestrzenią w korytarzu zbudowanym z modułów ekspozycyjnych. Aranżacja architektoniczna wystawy (będącą jednocześnie obiektem artystycznym samym w sobie) staje się ramą, która ma zadanie pomieścić żywioł osobistych obrazów wewnętrznych. Statek-biblioteka - jedynie wycinek większej całości - mówi jednocześnie o granicach archiwum i systemów porządkujących wiedzę, podróży w nieznane, śmiałości wizji.

Wszystkie moduły wypełnione pracami artystów i/lub obiektami zabranymi w podróż na "wyspę szczęścia" stworzą wielowątkową wypowiedź pozbawioną linearnej narracji, niczym wielobarwną mozaikę zbudowaną przez artystów z odmiennych doświadczeń samych siebie. Kluczowym zamierzeniem tego projektu będzie postawienie diagnozy na temat kondycji współczesnych artystów w Polsce. Odpowiedzenie na pytania: Kim są? Jak żyją? W jaki sposób ich twórczość może być markerem czasów?

WPROWADZENIE

Podróż. Negocjowanie znaczeń
Podróż artystów z ziemi polskiej do włoskiej. W Pawilonie - kontynuacja podróży. Obiekt wypełniający pomieszczenie, przypominający fragment wnętrza statku, zaprasza zwiedzających do "wejścia na pokład" i odbycia indywidualnej eksploracji znaczeń zawartych w dziełach sztuki i wejścia w prywatną przestrzeń artystów. Publiczność spotyka się z różnorodnością mediów - prace w formie obiektów, instalacji, fotografii czy video artu są eksponowane w jednakowych modułach wystawienniczych. Dopuszcza się również obecność samego artysty. Bezpośredni kontakt umożliwiający wymianę czy interakcję między autorem a odbiorcą sprawi, że oba wątki podróży - artysty oraz odbiorcy sztuki - zaczną się przenikać.

Relacje artysta-dzieło-odbiorca rozwijają się na trzech płaszczyznach. Jak stwierdził N. Bourriaud, dzięki aktywnej postawie odbiorcy dzieło się otwiera. W konfrontacji ze swoistą "encyklopedią polskiej sztuki współczesnej", nawiązuje on indywidualną relację z dziełem sztuki i negocjuje najistotniejsze dla niego znaczenia. W gronie współpracujących artystów także jest miejsce na interakcję i (od)budowanie doświadczenia wspólnotowości. Ponadto, bliskie sąsiedztwo prac wpływa na zagęszczenie sensów indywidualnych wypowiedzi.

Prywatne/publiczne. Biblioteka-arka
Obiekt wypełniający Pawilon może sugerować skojarzenia zarówno z prywatną biblioteczką (meblościanka - konotacje z domem) jak i biblioteką publiczną. Upłynnienie granic między tymi obszarami może skłonić do pytania o granice prywatności. Czy, dysponując takimi narzędziami jak internet, portale społecznościowe, czy możliwością błyskawicznej wymiany gigabajtów danych, podglądani i podglądający innych, bohaterowie o rozmywających się tożsamościach, celebrujemy niezależność czy właśnie ją tracimy? Dawne biblioteki odeszły do lamusa. Humaniści zmagają się z nadprodukcją sensów, a próby okiełznania/ocalania wiedzy mają coraz mniejsze znaczenie. Ile danych pomieści jeszcze archiwum? Biblioteka-arka staje się figurą niemożliwą, polem eksperymentu, stygmatem współczesności.

OPIS WYSTAWY

Przedsionek Pawilonu
We wnęce po lewej stronie eksponowana jest kopia obrazu Antoine'a Watteau "Odjazd na Cyterę", a po prawej informacja o wystawie.

Wnętrze Pawilonu
W czystej, białej przestrzeni dominuje obiekt wystawienniczy składająca się z platformy (22x4,4 m) o wysokości 40 cm (licząc od podłogi), rampy usytuowanej z jednej strony (1,2x3,6 m) oraz 44 modułów do ekspozycji prac (szer. 1m, wys. 2,4 m, głęb. 40 cm). Cała konstrukcja zbudowana z surowej sklejki. Po wejściu z przedsionka ruch odbywa się w lewą stronę, dalej "po trapie" - na pokład. W powietrzu unosi się zapach drewna.

Przez fakt zawarcia "biennale" w ramach Biennale (przestrzeń zbiorowej wystawy zawarta w przestrzeni Pawilonu) mamy do czynienia z kompozycją szkatułkową. Wszystkie moduły wystawiennicze są w jednakowych wymiarach i z jednakowego materiału, występują w trzech wariantach (wariant z biblioteczką i możliwością dowolnego osadzania półek, wariant z rozkładanym blatem i dodatkowym siedziskiem, wariant z oszkloną witryną/lub z pleksi). Ponadto, każdy z nich można dostosować na potrzeby projekcji wideo, wmontowując jedynie odpowiedni ekran. Artysta wybiera moduł "meblościanki" najbardziej odpowiadający charakterowi jego ekspozycji. "Meblościanki" stoją ciasno obok siebie w dwóch równoległych do siebie rzędach, tworząc korytarz dla zwiedzających. Fakt, że artyści mają do dyspozycji jednakową formułę wystawienniczą (z niewielkimi w sumie możliwościami modyfikacji) tworzy demokratyczną, nie zhierarchizowaną przestrzeń dla każdego uczestnika, i pozwala tym samym pełniej uwypuklić content - prezentację danego artysty. Istotna jest też w kontekście współczesnego stylu życia i mobilności modułowość i samowystarczalność przestrzeni wystawienniczej przeznaczonej dla pojedynczego artysty. Niczym w jednoosobowej kapsule czy walizce podróżnej każdy uczestnik musi pomieścić swój prywatny wszechświat.

Na jednej ze ścian bocznych, poza główną platformą, odbywa się projekcja filmu opowiadającego o artystach biorących udział w projekcie i realizacji poszczególnych etapów przedsięwzięcia.

Projekt rozpoczyna się już w momencie decyzji o wyłonieniu artystów - wtedy właśnie jest inicjowany proces docierania do ludzi, którzy ostatecznie wezmą udział w wyjeździe i określany obszar eksperymentu. Ostateczny kształt wystawy będzie wynikiem akcji artystycznej, na którą złożą się research i casting, przegląd portfolio prac, spotkania i rozmowy z artystami z różnych ośrodków artystycznych sztuki współczesnej w całej Polsce. Pozwoli ona dokonać reprezentatywnego wyboru w symbolicznej liczbie czterdziestu czterech finalistów o takiej osobowości twórczej i postawie artystycznej, którą cechuje świadomość czasów, w których żyjemy, autentyczność przekazu i adekwatne środki formalne, świadczące o wysokich umiejętnościach danego artysty. Nie będziemy polegać jedynie na ustalonych hierarchiach i powtarzanych schematach, zamierzamy ujrzeć polską sztukę współczesną na nowo, spenetrować obszary ukryte bądź słabo eksponowane. W przeciwieństwie do pogoni za nowymi postawami i potrzeby tropienia kolejnych pokoleń dochodzących do głosu w sztuce - nie szukamy ani nie tworzymy nowych bytów, chcemy czerpać z rzeczywistości.

Co udział w projekcie daje artystom? Sami sobie odpowiedzą jakiego rodzaju doświadczeniem - artystycznym i życiowym - okaże się dla nich wyjazd do Wenecji i udział w Biennale. Czas pokaże czy i jak bardzo zmieni ich życie - przyniesie satysfakcję czy rozczarowanie.

----------------------------------------------------------------------------

IDEA

Island and utopia
The project features an utopian journey by 44 artists, representatives of the contemporary Polish art scene. The title refers to the Rococo painting by Antoine Watteau depicting the preparations for the journey to the Greek island of happiness and love. In their pursuit of dreams the chosen group of artists departs on an exotic journey which is supposed to make them run away from the dull reality of the Polish art world - they leave behind their ateliers and art institutions and take only the most significant artworks and belongings in their life and artistic activity. Like in Ulrike Ottinger's movie they response to the calling of the Absolute Ruler - who is Art in this case - and decide to take part in an experiment and the risk of setting off on a journey into the unknown.

In the context of symbolism of 'journey' and 'island', what seems utopian is not only the very travel of the group of artists but also the idea of collective experience (travelling together, team work, time spent together and common space), which is a disappearing value nowadays. At the same time the goal and the place of their stay - the space of the Venice Biennial of Art - is becoming a double utopia. Following Michel Foucault, the newcomers will become participants of heterotopia, the space of undefined identity and temporary status. The topos of island - place identified with punishment and exile but also with paradise and chance for a new life - can be read in a new context: the artists immersed in their reality can be seen waiting for a ship to come and pick them up, yet the ship is not coming. The invitation to Venice may make the vision of success and appreciation come true for a while.

Social project. Nation of Artists
The proposed concept stands in opposition to the exhibitions in the Polish Pavilion at the Venice Biennial so far (the oeuvres of renowned artists are displayed at individual shows). Ours is a social project addressed to a narrow social group combining artistic action with a group exhibition of 44 representatives of the "Nation of Artists". It has the potential to situate national art in a new perspective, in the reality not limited to bipolar political divisions. The project postulates the art as the voice of the many and elevates artists as nation within the nation consisting of people who live on the margin of society, invisible and under-appreciated for their "work in culture", who have the profession stripped off social respect and treated in Poland as "hobby" or "caprice" financed with taxpayers' money.

Each artist invited to the project will have the same amount of space confined in an exhibition module that build the whole arrangement. The architecture of the exhibition (being an artistic object itself) becomes a frame that is supposed to embody the power of personal internal images. The library-ship - being just a fragment of a bigger reality - expresses, too, the anxiety about the borders of the archive and systems cataloguing knowledge, about the journey into the unknown.

All modules filled with the artists' works and/or belongings taken to "the island of happiness" will build a multi-layered utterance deprived of linear narration, being a mosaic construed by the artists of varied pieces of experience of their 'selves'. The key intention of the project will be the diagnosis of the condition of contemporary Polish artists and answers to the questions: Who are they? How do they live? How can their art be a sign of our time?

INTRODUCTION

Journey. Negotiating meanings
The social project engages a group of Polish artists and the visitors at the Venice Biennial. The artists set off from Poland to Venice where they join forces in order to function within a community, distinguished as "the nation of artists". The journey is continued further on in the Pavilion. The object filling the interior reminds of a ship's fragment and invites the visitors to enter the private area of the artists. They come across a variety of media - objects, installations, photographs or video art are exhibited in almost identical exposition modules.

The relationships between artist, work of art and viewer develop within three areas. Confronted with the "encyclopedia of Polish modern art" the viewer establishes an individual relationship with the work of art and negotiates the most essential meanings to him/her. The collaborating artists also have the chance to (re)build the experience of community. Moreover, close neighbourhood of works by many authors condensates the meanings of individual utterances.

Private/public. Library-ark
The form confined within the Pavilion may suggest the connotations with both a private bookcase at home and a public library. Blurring the borders between these two areas may bring about the question about the borders of the archive. The library-ark becomes a figure of the impossible, the area of experiment and a stigma of modernity.

DESCRIPTION

In the vestibule left niche, the copy of Antoine Watteau's painting "The Embarkation for Cythera" is exposed, while on the right - the information on the exhibition/project.

The clear, white space of the Pavilion is dominated by the object made of raw plywood. It consists of a platform (22x4,4 m) of 40 cm of height, a ramp (1,2x3,6 m) and 44 modules for exposition of works (1 m wide, 2,4 m high and 40 cm deep). The movement is directed to the left and, further on, onto "the ship". The smell of wood is in the air.

All modules have the same size and come up in three versions (bookcase with freely installable shelves, bookcase with an adjustable table and additional seat, and bookcase with display space behind glass). The pieces of furniture are set close to each other in rows along a corridor for visitors. What is important in the context of modern lifestyle and mobility is the fact that individual artist has to confine his/her private universe within a compact travelling bag.

On one of the walls beyond the major exhibition object, a movie on the artists and the preparations for the projects can be seen.

The moment of decision about the participants in the project starts to define the area of experiment. The artistic action will embody research and casting, review of portfolio of works, meetings and talks with the artists coming from a variety of artistic centres of modern art in Poland. It will let us make a representative choice of 44 finalists of outstanding artistic personalities and attitudes, aware of the reality, capable of producing authentic message and using adequate formal means proving the artist's high skills. What will artists gain by participation in the project? They will tell themselves what kind of life and artistic experience the journey to Venice will have been. The time will show whether it will bring them satisfaction or disappointment.